De verdwenen polderweggetjes van Schiphol

Wie vandaag de dag een ‘rondje Schiphol’ doet, zou het dankzij de vele nieuwe wegen en bedrijventerreinen wellicht niet direct zeggen, maar vanuit de lucht is het ontegenzeggelijk zichtbaar: de luchthaven doorsnijdt de vijf zogenaamde ‘ontginningsassen’ van de Haarlemmermeerpolder.

Deze ontginningsassen zijn feitelijk een netwerk van polderweggetjes waarvan er een aantal parallel aan elkaar lopen en een aantal loodrecht op elkaar staan. Langs deze wegen gelegen buurtschappen zoals Rozenburg en Rijk zijn inmiddels al lang verdwenen om plaats te maken voor de uitbreiding van de luchthaven, maar wie goed kijkt vindt (delen van) deze ‘polderlinten’ nog terug in het landschap. Een overzicht van de verdwenen polderweggetjes van Schiphol.

Toen de Haarlemmermeerpolder in 1852 na 4 jaar pompen met een drietal gemalen droog viel, werden er in de nieuw verworven land een aantal doorgaande wegen aangelegd waarlangs typisch Hollandse lintbebouwing ontstond. Het betrof veelal boerderijen gebouwd op landbouwgrond van rijke lieden uit de grote steden. Zij verpachtten hun grond aan boeren die vanuit het hele land naar de Haarlemmermeer trokken om daar een nieuw bestaan op te bouwen. Zo ontstonden er dorpjes, buurtschappen en nederzettingen zoals Rijk, De Hoek, Rozenburg en het toen nog bescheiden Hoofddorp.

De Luchthaven Schiphol, sinds 1916 gevestigd in de uiterste noordoosthoek van de polder, begon na de Tweede Wereldoorlog echter aan een gestage (en sindsdien nauwelijks meer gestopte) groei. Aangewakkerd door de komst van het straalvliegtuig (de KLM nam in 1960 haar eerste jet in de vorm van de Douglas DC-8 in ontvangst) besloot men in de jaren ’50 een nieuwe landingsbaan aan te leggen met een voor die tijd spectaculaire lengte van ruim 3 kilometer. Deze nieuwe baan, de Kaagbaan genaamd, zou de Aalsmeerderweg doorsnijden en dwars door het dorpje Rijk komen te liggen.

Een satellietfoto van de luchthaven Schiphol en een kaart van dezelfde locatie anno 1950. De wegen die van linksonder naar rechtsboven lopen zijn achtereenvolgens (v.l.n.r.) de Sloterweg (ten zuiden van de Zwanenburgbaan Rijnlanderweg geheten), Rijksweg A4 en de Aalsmeerderweg. De weg die van rechtsonder naar linksboven loopt is de (Oude) Vijfhuizerweg. Gebruik de slider om heen en weer te schuiven. Satellietfoto © Google, kaart © Kadaster.

De Aalsmeerderweg

Anno 2017 is er van het oorspronkelijke wegenstelsel rondom de luchthaven weinig meer over. De Aalsmeerderweg, die oorspronkelijk uitkwam op de Schipholweg (ter hoogte van het huidige busstation Schiphol-Noord) werd met de aanleg van de Kaagbaan een beetje afgebogen en liep tot begin jaren ’90 dood bij de brandweerpost ‘Rijk’ (anno nu beter bekend als het brandstofdepot tussen de Kaagbaan en de Aalsmeerbaan). Sinds de aanleg van het S-platform (vracht) hield de Aalsmeerderweg op ter hoogte van de bekende en inmiddels verdwenen spottersplaats.

Tegenwoordig is de weg nog wat verder ingekort en loopt deze dood bij het Panalpina-gebouw dat daar in 2004 is neergezet. Vroeger stond er op het punt waar de weg nu rechtsaf buigt en overgaat in de Folkstoneweg een Gereformeerde Kerk. Deze is in 2006 gesloopt. De uitbreiding van het vrachtareaal is niet alleen ten koste gegaan van het de kerk, maar van het gehele dorpje Rozenburg, waar boer Pruissen het nog het langst volhield; pas in 2017 werd zijn boerderij, de Corneliahoeve, als laatste huis van het dorp gesloopt. Op zijn terrein wordt nu een kantorenpark ontwikkeld.

De Corneliahoeve aan de Aalsmeerderweg vlak voor de sloop in 2017. De bomen zijn overigens ook allemaal gekapt. Afbeelding © Google.

Het punt waar de Aalsmeerderweg op de Schipholweg aansloot is nog altijd te herkennen: de bedding van de weg (aan beide zijden omgeven door water) is nog zichtbaar ten oosten van het nieuwe busstation van Schiphol-Noord en tegenover het gebouw van KLM Catering Services.

De Kaagbaan werd begin jaren '50 aangelegd om nieuwe straalvliegtuigen zoals de DC-8 te faciliteren. De baan ligt waar vroeger het doprje Rijk lag; op de kruising van de Aalsmeerderweg en de Vijfhuizerweg (toen nog Vijfhuizer dwarsweg geheten). De DC-8 staat in de richting van het vliegtuigje op de inleg. Afbeelding © Wikimedia Commons, inleg © Kadaster.

Oude Vijfhuizerweg

Een ander restant van één van de vijf ontginningsassen van de Haarlemmermeerpolder is verspreid over de luchthaven nog zichtbaar: de (Oude) Vijfhuizerweg, vroeger ook wel de Vijfhuizer dwarsweg geheten. Deze weg strekte zich uit van Schiphol-Oost (en sloot aan op de Fokkerweg) tot aan het dorp Vijfhuizen bij Haarlem. Het resterende stukje (Oude) Vijfhuizerweg op Schiphol-Oost (officieel het buurtschap Oude Meer) is alleen toegankelijk met een Schipholpas en loopt langs de voormalige Fokkerfabriek. Daar wordt de weg onderbroken door het platform ter hoogte van Nayak Aircraft Services en de Aalsmeerbaan. Tussen de brandstofdepots is echter nog een stukje weg behouden gebleven. Ongeveer op die hoogte kruiste de weg voeger ook de Aalsmeerderweg.

Vervolgens liep de weg verder waar nu de Kaagbaan en Schiphol-Centrum liggen (ter hoogte van de B-pier). De weg ‘duikt weer op’ parallel aan de taxibaan naar de Polderbaan toe. Dit stuk van de weg is voor iedereen toegankelijk en is een ideale locatie om vliegtuigen te spotten. De Vijfhuizerweg loopt dan langs de begraafplaats (dit stuk is niet toegankelijk), wordt dan doorsneden door de Polderbaan en is ter hoogte van de IJweg (één van de vier andere ontginningsassen) weer berijdbaar praktisch tot in het centrum van Haarlem.

Op Google Streetview zijn nog stukken van de (Oude) Vijfhuizerweg zichtbaar: op Schiphol-Oost ter hoogte van de oude Fokkerfabriek en tussen de brandstofdepots door. De weg wordt dan onderbroken tot ten oosten van de Zwanenburgbaan. Satellietfoto © Google, inleg © Kadaster.

Meer weten en zien?

Aangezien veel van de besproken weggetjes inmiddels doodlopen is het niet interessant om er een toertocht per auto of motor aan te spenderen. Met de fiets zijn de meeste plekken echter nog goed te bereiken en ze bieden bovendien op sommige punten om prachtig uitzicht op de Luchthaven Schiphol. Denk bijvoorbeeld aan de spottersplaats ter hoogte van de IJweg, het taxibaanviaduct ter hoogte van de Hoofdweg en natuurlijk de Vijfhuizerweg waar men goed zicht op de vliegtuigen heeft.

Wie meer wil weten over de geschiedenis van de Haarlemmermeer, de groei van Schiphol en de als gevolg daarvan verdwenen dorpjes en buurtschappen, kan terecht op de website van Jan Wies: http://www.haarlemmermeer-geschiedenis.nl. Daar vindt u ook veel ander beeldmateriaal terug dat zeker de moeite waard is.

    Reageer

    Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *